„Razem mamy realny wpływ na zmianę naszego otoczenia”. Karol Pieter o Zielonej Bykowinie i przyszłości miasta

„Strefa Relaksu Zielona Bykowina” zdobyła 9001 punktów i zwyciężyła wśród dużych projektów Budżetu Obywatelskiego 2027. Jej autor, rudzki architekt Karol Pieter, mówi o pięciu latach starań, osobistym związku z miastem i planach na kolejne zmiany.

Karol Pieter od urodzenia jest związany z Rudą Śląską, a w swoich projektach wraca do miejsc, które zna i które są częścią historii jego rodziny. Przygotował koncepcję rewitalizacji osiedla Werdon, współtworzył „Wirecką Rajzę” i pracował w zespole projektującym przebudowę rynku w Nowym Bytomiu. Jest także doktorantem, a swoją rozprawę poświęca potencjałowi i rozwojowi rudzkich dzielnic.

Ostatnim sukcesem architekta jest „Strefa Relaksu Zielona Bykowina”, która po niemal pięciu latach zgłaszania pomysłu zdobyła największe poparcie wśród dużych projektów BO 2027. W rozmowie opowiada o tym, co przekonało mieszkańców, jak będzie wyglądać droga do realizacji inwestycji i dlaczego przyszłość Rudy Śląskiej widzi w wielu dobrze funkcjonujących dzielnicach.

W swoich projektach często wraca Pan do Rudy Śląskiej i jej dzielnic. Skąd bierze się to zaangażowanie — dlaczego przemiana naszego miasta jest Panu tak bliska?

Karol Pieter: Jestem Rudzianinem od urodzenia, a moja rodzina jest związana z Rudą Śląską od wielu pokoleń. Bardzo cenię sobie śląskość i uważam, że w naszym mieście jest ona szczególnie widoczna, także w architekturze. Od młodości rozwijałem w sobie wrażliwość na otoczenie, które miało ogromny wpływ na to, jak dziś postrzegam architekturę. Przemysłowe dziedzictwo, wspaniała kultura i kunszt projektantów – to wszystko możemy podziwiać w Rudzie Śląskiej, będącej częścią jednego z najnowocześniejszych wówczas regionów Europy. 

Czy osobiste wspomnienia i rodzinne związki z konkretnymi miejscami wpłynęły na to, że zaczął Pan patrzeć na Rudę Śląską oczami architekta?

K.P.: Poczucie lokalnej tożsamości kształtowali we mnie dziadkowie i rodzice,  za co jestem im bardzo wdzięczny.  Mam wiele wspomnień z dzieciństwa związanych  z naszym miastem. To wszystko sprawia, że nie potrafię pozostać obojętny, gdy pojawia się szansa na poprawę jakości przestrzeni w Rudzie Śląskiej. Pomimo wielu bardzo dobrych realizacji z zakresu rewitalizacji trzeba uczciwie przyznać, że wciąż jest jeszcze dużo do zrobienia. To motywuje mnie jeszcze bardziej. 

„Strefa Relaksu Zielona Bykowina” zdobyła 9001 punktów i wygrała wśród dużych projektów Budżetu Obywatelskiego 2027. Co, Pana zdaniem, najbardziej przekonało mieszkańców do tego pomysłu?

K.P.: Na początku chciałbym bardzo podziękować wszystkim mieszkańcom. Dzięki wspólnemu zaangażowaniu udało nam się uzyskać niesamowity wynik 9001 punktów i zająć pierwsze miejsce na liście zgłoszonych projektów. Nie mogłem uwierzyć, że to się udało! Po niemal pięciu latach zgłaszania projektu była to dla mnie niezwykła niespodzianka, zwłaszcza że konkurencja co roku jest bardzo duża. Wielokrotnie słyszałem od mieszkańców Ptasiego Osiedla, że brakuje im parku i zieleni. Starsi mieszkańcy zwracali też uwagę na brak przestrzeni do spotkań i wygodnych miejsc do odpoczynku. Postanowiłem zawalczyć  o zmianę. 

Sama koncepcja Strefy Relaksu przez te kilka lat nie zmieniła się znacząco. Każdego roku promowałem ją z coraz większym zaangażowaniem i ambicją. Dzięki wsparciu rodziców, najbliższej rodziny i znajomych udało nam się dotrzeć do tak wielu mieszkańców. Teraz pozostaje czekać na kolejne kroki, które przybliżą nas do realizacji. 

W rejonie ul. Szpaków mają powstać m.in. ogród sensoryczny, wybieg dla psów i ogólnodostępny pawilon. Który z tych elementów może najbardziej zmienić codzienne życie mieszkańców Bykowiny?

K.P.: Moim zdaniem największą zmianę przyniosą nowe ścieżki, miejsca spotkań i mnóstwo zieleni – zarówno uporządkowanie tej już istniejącej, jak i nowe nasadzenia. Jest to bardzo ważne w kształtowaniu przyjaznych i zrównoważonych dzielnic. Warto też podkreślić,  że wszystkie elementy projektu mają być dostępne dla każdego, niezależnie od wieku, również dla osób z niepełnosprawnościami. 

Jak wygląda dalsza droga zwycięskiego projektu — co musi się wydarzyć, zanim mieszkańcy będą mogli skorzystać z nowej przestrzeni?

K.P.: Najbliższym etapem będzie wyłonienie projektanta, który na podstawie koncepcji opracuje projekt budowlany i wykonawczy, a następnie wybór wykonawcy, który przebuduje ten teren. Trzymajmy kciuki, żeby wszystko przebiegło zgodnie z planem. Zapraszam do śledzenia zmian na Facebooku, na profilu „Zielona Bykowina”. Będę tam regularnie informował  o postępach prac nad projektem. 

Pracował Pan także przy projekcie przebudowy rynku w Nowym Bytomiu. Jak można pogodzić potrzebę większej ilości zieleni z funkcją rynku jako miejsca spotkań, wydarzeń i gastronomii?

K.P.:  Największym wyzwaniem podczas projektowania przebudowy rynku było wprowadzenie nowych nasadzeń z poszanowaniem historycznego charakteru tego miejsca. Na podstawie wstępnej koncepcji przebudowy rynku autorstwa zespołu prof. Michała Stangla opracowaliśmy bardziej szczegółowe rozwiązania. Ideą naszego zespołu projektowego  z grupy Hemleccy, w skład którego wchodzili specjaliści z różnych dziedzin, było zachowanie ważnych osi przestrzennych, które podkreślają historyczny charakter miejsca, zwiększenie retencji wód opadowych oraz wprowadzenie nowych nasadzeń roślin i drzew. Zależało nam również na ożywieniu rynku poprzez nowe pawilony usługowe, które nie będą dominować nad otoczeniem. Właśnie tego mieszkańcom najbardziej brakowało – zieleni i kawiarni. Liczę, że tak jak w przypadku przebudowy rynku w Kochłowicach, nowa przestrzeń przypadnie im do gustu. Jestem bardzo zadowolony z ostatecznego kształtu naszego projektu. 

Pańska nagradzana koncepcja „Familoka XXI wieku” dotyczyła osiedla Werdon. Czy widzi Pan szansę, że jej rozwiązania zostaną kiedyś wykorzystane w praktyce?

K.P.: Osiedle Werdon jest mi niezwykle bliskie, ponieważ stanowi część historii mojego dziadka. Zresztą własną pracownię projektową, Werdon Studio, nazwałem właśnie z inspiracji tym wspaniałym osiedlem. Postanowiłem stworzyć koncepcję, która będzie swoistym manifestem i próbą zwrócenia uwagi na to, jak ciekawe jest to osiedle oraz jakie wartości utraciliśmy przez lata, pozbywając się placów. „Familok XXI wieku”, choć osadzony na osiedlu Werdon, miał być uniwersalnym przykładem rozwiązań możliwych do wykorzystania przy rewitalizacji wielu osiedli robotniczych. To, co opisałem w swojej pracy na ten temat, jest jak najbardziej możliwe do zrealizowania. Polecam też film dotyczący tego osiedla i historii tej części Wirka, który stworzyłem jako dodatkowe potwierdzenie tej tezy. Liczę na to, że kiedyś ta wizja przybierze realny kształt. Na takiej zmianie skorzystaliby zarówno obecni mieszkańcy osiedla, jak i cała dzielnica. 

Gdyby mógł Pan dziś wskazać jeszcze jedno miejsce w Rudzie Śląskiej, które szczególnie potrzebuje przemyślanej zmiany, co by Pan wybrał i dlaczego?

K.P.: Od dłuższego czasu wiemy, że w centrach miast znajduje się wiele pustostanów. Jednym ze sposobów przeciwdziałania wyludnianiu się śródmieść w naszej metropolii jest właśnie zagęszczanie zabudowy. Obecnie Wirek jest mocno zdegradowaną dzielnicą i mam wrażenie, że nieco zapomnianą przez władze miasta. Już kilka lat temu współtworzyłem projekt „Wirecko Rajza”, w którym pokazywaliśmy potencjał dzielnicy i proponowaliśmy niskobudżetowe rozwiązania mogące znacząco ją ożywić. Powstały nawet wizualizacje w wirtualnej rzeczywistości i aplikacja mobilna. 

Nad jakimi projektami chciałby Pan pracować w najbliższych latach? Czy ma Pan już pomysł na kolejne miejsce w Rudzie Śląskiej, któremu chciałby Pan pomóc odzyskać nowe życie?

K.P.: Dla mnie najważniejszym zagadnieniem związanym z przyszłymi przekształceniami jest całe nasze miasto, a właściwie jego struktura i potencjał. Swoją pracę naukową również poświęciłem Rudzie Śląskiej. Obecnie przygotowuję rozprawę doktorską poświęconą temu, jak poszczególne części naszego miasta mogą się rozwijać. Niesamowite jest to, jak historia ukształtowała układ obecnych dzielnic Rudy Śląskiej. Policentryczna struktura miasta jest szansą na ich rozwój. Moim zdaniem skupianie się na tworzeniu jednego dominującego centrum, na wzór miast spoza obszaru metropolii, nie jest najlepszym kierunkiem.  Od połączenia Rudy i Nowego Bytomia w 1959 roku Ruda Śląska nie ukształtowała się w ten sposób i nie sądzę, by dziś było to możliwe. Warto myśleć o naszym mieście jako o wielu ośrodkach, wielu centrach, z których każde zapewnia mieszkańcom dostęp do sklepów, kawiarni czy miejsc rekreacji. Ważna jest również dobra komunikacja pomiędzy dzielnicami oraz połączenia z większymi miastami. Każda z dzielnic ma potencjał, by stać się miastem 15-minutowym, wpisującym się we współczesne światowe trendy urbanistyczne. Takie rozwiązania funkcjonują już w Polsce, i to nie tylko w wielkich metropoliach. Ich wdrożenie w poszczególnych dzielnicach pozwoliłoby na rozwój całego miasta. 

Tym właśnie zajmuję się w ramach badań do doktoratu, w których chcę pokazać ogromny potencjał takiego kierunku zmian. Zapraszam również w grudniu na Śląski Festiwal Nauki w Katowicach, podczas którego opowiem o tym, jak kształtować dzielnice przyjazne do życia. 

W przyszłości chciałbym stworzyć narzędzia ułatwiające wdrażanie rozwiązań poprawiających jakość życia mieszkańców poszczególnych dzielnic oraz przygotować  dla władz miasta wytyczne oparte na badaniach naukowych. 

Oczywiście nie zapomnę o budżecie obywatelskim – w końcu po takim wyniku czuję się jeszcze bardziej zmotywowany. Mam już na oku kilka miejsc na Bykowinie, w Wirku i w Czarnym Lesie, dla których wcześniej zgłaszałem już różne pomysły. Na razie nie będę zdradzał szczegółów, ale liczę także na sugestie mieszkańców. Jak wszyscy widzimy, razem mamy realny wpływ na zmianę naszego otoczenia. 

Dziękujemy za rozmowę!